146. Παιδαγωγικά θέματα:
Δύο σοβαρά λάθη που κάνουμε στην αγωγή
των παιδιών!
Ιστότοπος:ofigousiotis2.blogspot.com
E-mail:giwrgospattas@gmail.com
(Επιτέλους: Αφήνω στην άκρη κορωνοϊούς, τουρκικές παραφωνίες στο διεθνές στερέωμα και παράλογες προκλητικές ενέργειες, κυκλώματα της απάτης και άλλες αθλιότητες της εποχής μας και επιστρέφω στα αγαπημένα μου θέματα, όπως είναι αυτά που άπτονται της αγωγής των παιδιών)!
Λάθη στην αγωγή του παιδιού μπορεί να κάνει και ο πιο ενημερωμένος γονιός. Αυτό είναι σχεδόν αναπόφευκτο και δεν θα πρέπει να μας γεμίζει με ενοχές. Άλλωστε, από τα λάθη μας διδασκόμαστε όλοι, μικροί και μεγάλοι, και στην κατάλληλη στιγμή κάνουμε τις διορθωτικές μας κινήσεις. Υπάρχουν, ωστόσο, κάποια λάθη που είναι καθοριστικής - στρατηγικής, θα έλεγα - σημασίας, τα οποία θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όσο γίνεται νωρίτερα, αν θέλουμε να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα στην αγωγή των παιδιών μας. Δύο είναι αυτά, κατά την προσωπική μου εκτίμηση. Το ένα γίνεται από τους δασκάλους και το άλλο απ' τους γονείς - αν και οι δύο αυτοί ρόλοι στην εποχή μας έχουν υποστεί αρκετή όσμωση μεταξύ τους. Αν, μάλιστα, αυτά τα χαρακτηρίζαμε ως λάθη άγνοιας ή εκ παραλείψεως - και όχι ως επίτηδες λάθη - τότε θα βρισκόμασταν ακόμα πιο κοντά στη διατύπωση του περιεχομένου αυτών που θα ακολουθήσουν πιο κάτω.
1. "Δεν κάνεις για δασκάλα, κοπέλα μου, εσύ..."!
Πριν από λίγα χρόνια, άλλαξα κινητό. Από το συμβατικής τεχνολογίας, πέρασα στο smartphone. Μόλις το αγόρασα, ζήτησα από μία κοπέλα του καταστήματος να με βοηθήσει στο χειρισμό του. Υπόψη ότι για πρώτη φορά έπαιρνα στα χέρια μου κινητό αυτού του τύπου και επόμενο ήταν να μη γνωρίζω απολύτως τίποτε για το χειρισμό του, κάτι που της το έκανα γνωστό από την πρώτη στιγμή.
Παίρνει, λοιπόν, στο χέρι της η κοπέλα το κινητό μου - ευρισκόμενη, μάλιστα, απέναντι από μένα στο τραπέζι - και άρχισε να μου....εξηγεί. Άγγιξε αρκετά κουμπιά - ακολουθώντας, υποτίθεται, τα βήματα που θα έπρεπε κι εγώ να ακολουθήσω για το χειρισμό του - και στο τέλος μου λέει:
- Το καταλάβατε; Εύκολο είναι!
- Τι να καταλάβω, κοπέλα μου; Γρυ! δεν κατάλαβα, καθώς είμαι και ανάποδα στο τραπέζι.
- Να, δείτε - και ξαναρχίζει τα ίδια!
- Άκουσε, κοπέλα μου! της λέω: Μπορεί να είσαι όμορφη, αλλά για δασκάλα δεν κάνεις!
Ποιο ήταν το λάθος της; Πολύ απλό: Επειδή εκείνη γνώριζε να χειρίζεται πολύ καλά το νέου τύπου αυτό κινητό, νόμιζε - χωρίς και να το συνειδητοποιεί - ότι το γνωρίζω κι εγώ, ή τουλάχιστο ότι μου είναι πολύ εύκολο να το μάθω κι εγώ αμέσως! Δηλαδή, με τον τρόπο που ενήργησε, έδειξε ότι δεν ήταν καν σε θέση να καταλάβει σε ποια γνωστική κατάσταση βρισκόμουν εγώ εκείνη τη στιγμή. Ποιο θα ήταν το σωστό, είναι επίσης πολύ απλό: Να μου πει να πάω δίπλα της, ώστε να βλέπω την οθόνη του κινητού μου, να κάνει σε αργό ρυθμό ένα-ένα τα βήματα, που έπρεπε να ακολουθήσω, και μετά να προσπαθήσω να το χειριστώ ο ίδιος μπροστά της, επισημαίνοντας τα τυχόν λάθη που θα έκανα. Ακόμα πιο σωστό θα ήταν, βέβαια, στο τέλος να καταγράψω σε ένα χαρτί όλα τα βήματα αυτά και να τα έχω στο σπίτι μου ως οδηγό. Ιδού η λύση του προβλήματος, στο άψε-σβήσε. Εκείνος που γνωρίζει πραγματικά κάτι, μπορεί να δώσει τη δέουσα λύση, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραμέτρους των δυσκολιών που συναντά στην εκμάθησή του ένας νεοσύλλεκτος, οπουδήποτε. Αντιθέτως, καμία λύση - ή εκμάθηση - δεν είναι δυνατή, αν εκείνος, που αναλαμβάνει να μυήσει κάποιον στα μυστικά ενός αντικειμένου, δεν έχει και την απαραίτητη ψυχική επαφή με το μυούμενο υποκείμενο.
Μπαίνοντας στην τάξη....!
Σκεφθείτε, τώρα, ποια θα ήταν τα αποτελέσματα, αν εκείνοι, που θέλουν να διδάξουν κάτι στα παιδιά, βρεθούν σε μία παρόμοια κατάσταση, όπως είδαμε πιο πάνω. Τότε, η δυσκολία θα ήταν απείρως πιο μεγάλη, καθώς τα παιδιά - τουλάχιστο της πρώτης βαθμίδας - ούτε κρίση αναπτυγμένη διαθέτουν, ούτε μπορούν να πουν ότι δεν κατάλαβαν τίποτε. Ο δάσκαλος τα κατευθύνει όλα εδώ. Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα γνώσεων που οφείλει ο ίδιος ο δάσκαλος να κατέχει και να το λαμβάνει υπόψη του στη διδασκαλία, χωρίς την παρέμβαση κανενός άλλου στην τάξη. Δυστυχώς, όμως, είτε από άγνοια είτε από αδιαφορία και βιασύνη, δεν είναι λίγοι εκείνοι που πέφτουν στην ίδια όπως πιο πάνω παγίδα. Επειδή πολλά από αυτά, που διδάσκουμε στην τάξη, είναι πολύ απλά και γνωστά σε μας, νομίζουμε ότι τα γνωρίζουν και τα παιδιά! Από πού να τα γνωρίζουν; Γεννήθηκε ποτέ κανείς μαθημένος; Κάποιες σκόρπιες γνώσεις, ίσως να έχουν μερικά παιδιά για ένα θέμα από το σπίτι, αλλά αυτό ο δάσκαλος δεν θα πρέπει να το λαμβάνει καθόλου υπόψη του και να παρουσιάζει το μάθημά του ωσάν τα παιδιά να μη γνωρίζουν τίποτε γι' αυτό που διδάσκονται κάθε φορά. Το να γνωρίζει ο δάσκαλος το γνωστικό, ψυχοπνευματικό και αντιληπτικό επίπεδο των παιδιών που έχει μπροστά του, είναι το Α (με κεφαλαίο γράμμα) μιας μακράς διαδικασίας για να μπορεί να πει ότι είναι σε θέση να ανταποκριθεί στα διδακτικά - και όχι μόνο - καθήκοντά του! Να γνωρίζει, δηλαδή, τι μέχρις εκείνη τη στιγμή έχουν μάθει τα παιδιά και με ποιον τρόπο αυτά που έχει να τους παρουσιάσει, ως νέα διδακτέα ενότητα, μπορεί να είναι κοντά στην αντιληπτική τους ικανότητα. Από εκεί και πέρα, βέβαια, ο διδάσκων θα πρέπει να έχει προετοιμάσει από το σπίτι τα βήματα και την πορεία που θα ακολουθήσει στη διδασκαλία του, ώστε να έχει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Αυτά θα πρέπει να τα έχει καταγράψει σε ένα μπλοκ και να τα συμβουλεύεται την ώρα του μαθήματος, μαζί και με άλλες σημειώσεις και παρατηρήσεις που θα έχει επίσης μπροστά του. Ασφαλώς και δεν μπορεί να πει κανείς ότι αυτά τα βήματα θα έχουν αλγοριθμικό χαρακτήρα, αλλά ένας γενικός μπούσουλας είναι απαραίτητος την ώρα του μαθήματος, για να μην ξεφύγει από τους στόχους του. Όλα αυτά είναι μέσα στις βασικές σπουδές των μελλοντικών δασκάλων, γενικά, αλλά στην πράξη - και στην τάξη - έχει σημασία τι εφαρμόζεται. Συνήθως, ποτέ οι βασικές σπουδές δεν είναι αρκετές, αν δεν λειτουργήσει στον εκπαιδευτικό το προσωπικό φιλότιμο και η ατομική πρωτοβουλία. Το άλλο κλειδί της υπόθεσης είναι η βιωματική, κατά το δυνατόν, διδασκαλία!
2. "Πώς τα πήγες στα μαθήματά σου σήμερα";
Την παραπάνω ερώτηση κάνουν όλοι σχεδόν οι γονείς, όταν το παιδί τους επιστρέφει από το σχολείο. Πώς πήγε στα μαθήματά του και τι βαθμό πήρε! Λάθος! Και πρέπει να θεωρείται λάθος το να ξεκινάμε μ' αυτή την ερώτηση, γιατί τότε δείχνουμε να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις γνώσεις και όχι στον ίδιο τον άνθρωπο! Αυτό σημαίνει ότι δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στη λογική και όχι στο ίδιο το παιδί και τις εσωτερικές του ανάγκες! Αγνοούμε, δηλαδή, τότε το πώς αισθάνεται! Αδιαφορούμε για τα συναισθήματά του! Μπορεί η λογική να είναι το τιμόνι για τον άνθρωπο - κάτι που το έχουμε επισημάνει και αλλού σ' αυτόν τον ιστότοπο - αλλά η καύσιμη ύλη και προωθητική δύναμή του είναι το συναίσθημα. Το πρώτο που ενδιαφέρει τα παιδιά είναι το πώς αισθάνονται και μετά τι έχουν μάθει ή τι θα μάθουν. Αν ενδιαφερόμαστε μόνο για τη γνώση και τη λογική, τότε αφήνουμε στο περιθώριο το πιο σημαντικό μέρος της προσωπικότητας του παιδιού!
Η συζήτηση για τα μαθήματα έπεται....!
Η συζήτησή μας με το παιδί για τα μαθήματά του έπεται, όταν αυτό επιστρέφει από το σχολείο. Προηγούνται οι ερωτήσεις μας για το πώς αυτό αισθάνεται: "Πώς ήταν - για παράδειγμα - η σημερινή σου μέρα στο σχολείο"; Τι σου έκανε να χαρείς ή να λυπηθείς"; Αφού πάρουμε την απάντησή του σε κάθε μας ερώτηση, προχωρούμε στην επόμενη: "Υπήρχε κάτι που σε έκανε να θυμώσεις ή να απογοητευτείς"; "Με ποιους συμμαθητές σου κάνεις πιο πολύ παρέα"; "Ποιους συμπαθείς περισσότερο και γιατί"; "Τι σου άρεσε πιο πολύ από όσα έμαθες σήμερα"; κ.ο.κ. Ο σκοπός αυτών των ερωτήσεών μας στο παιδί δεν είναι, βέβαια, το να πάρουμε πληροφορίες - αυτό είναι δευτερεύον και πολύ λιγότερη σημασία έχει. Μ' αυτό τον τρόπο, το παιδί μας μαθαίνει να κοιτάζει μέσα του και να "διαβάζει"τα συναισθήματά του. Έτσι, μέρα τη μέρα, χρόνο συν τω χρόνω, μπορεί να αποκτήσει ένα πλούσιο λεξιλόγιο για να τα εκφράζει. Αποκτά, όπως λέμε, συναισθηματικό λεξιλόγιο. Ταυτόχρονα, μαθαίνοντας να "διαβάζει" τα δικά του συναισθήματα, μαθαίνει να κατανοεί και τα συναισθήματα των άλλων. Αποκτά, δηλαδή, αυτό που λέγεται ενσυναίσθηση. Όσο για τα συναισθήματα, πέρα από τα πιο γνωστά: χαρά, λύπη, θυμός, αγάπη, μίσος, φόβος, υπάρχει μία τεράστια γκάμα που ούτε καν τη φανταζόμαστε. Ανέρχονται σε πολλές δεκάδες. Σε ένα βιβλίο Ψυχολογίας ( Γ. Πιντέρης 2006, σελ. 67), μέτρησα πάνω από εκατό λέξεις που δηλώνουν "συναίσθημα". Ας δούμε μερικές ακόμα: ανακούφιση, ευγνωμοσύνη, θαυμασμός, περιέργεια, επιείκεια, αισιοδοξία, ασφάλεια, ανασφάλεια, βαρεμάρα, ανία, βιασύνη, κούραση, δυσφορία, ζήλια, εμπάθεια, φθόνος, αμηχανία, δειλία, θάρρος, καταπίεση, συμπάθεια, πεισματωμένος, παγιδευμένος, σαστισμένος, υπερήφανος, ντροπιασμένος, εξαντλημένος, χαλαρός, ήρεμος, σφιγμένος, δυνατός, αδύναμος, κολακευμένος, δυσαρεστημένος, ενθουσιασμένος, ευτυχισμένος, αβέβαιος, σε αδιέξοδο, φανατισμένος, σε υπερένταση, περιφρονημένος, σημαντικός, ανήσυχος, αποφασισμένος....και πόσες άλλες ακόμα. Μέσα από τον εμπλουτισμό του συναισθηματικού λεξιλογίου του - με κατάλληλες ερωτήσεις*, σε καθημερινή βάση - πάντα με χαλαρότητα, σοβαρό ύφος και ενίοτε με μία μικρή δόση υποδόρειου χιούμορ, το παιδί μας κατακτά το πιο σημαντικό κομμάτι της αγωγής του, που είναι η συναισθηματική του καλλιέργεια. Αυτό, αν θέλετε, σημαίνει και ότι με τον καιρό θα είναι σε θέση να εντοπίζει μέσα του και να εκφράζει ακόμα και τις πιο λεπτές συναισθηματικές του αποχρώσεις, όπως αυτές ακούμε να διατυπώνονται στα μεγάλα λογοτεχνικά έργα και στις αντίστοιχες θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές ταινίες. Πολύ σημαντικό και το γνωστικό κεφάλαιο ενός ατόμου, αλλά αυτό που θα συμβάλει αποφασιστικά στην ευτυχία του είναι το να μάθει να εκφράζει, με ένα πλούσιο συναισθηματικό λεξιλόγιο, τα συναισθήματά του. Αυτό είναι που διορθώνει ακόμα και πολλές ανισορροπίες μέσα στην οικογένεια. Η σωστή επικοινωνία και το "ψυχικό γεγονός", άλλωστε, είναι εκείνα που δημιουργούν την έννοια του "σπιτιού" και δίνουν νόημα στη λέξη "οικογένεια" που ενδιαφέρεται για την ευτυχία των μελών της. Περισσότερη συναισθηματική καλλιέργεια, τέλος, σημαίνει λιγότερες καταθλίψεις, λιγότερα ψυχολογικά προβλήματα και πιο υγιή κοινωνία.
*Ανιχνευτικά προχωράμε στις ερωτήσεις μας: ούτε καταπιεστικά, ούτε χαϊδευτικά. Σε κάθε ευκαιρία αυτό και όχι μόνο σε ό,τι έχει σχέση με το σχολείο. Λίγες και απλές οι ερωτήσεις μας στην αρχή, ώστε να μη φανεί ότι το θέμα έχει ανακριτικό χαρακτήρα. Αν δούμε ότι το παιδί ανταποκρίνεται, συνεχίζουμε. Αν όχι, επανερχόμαστε αργότερα, όταν αυτό θα είναι πιο δεκτικό. Οι απαντήσεις του παιδιού πολλές φορές μπορεί να μας εκπλήξουν, καθώς το μυαλό του ενδεχομένως να ερμηνεύει εντελώς διαφορετικά τα γεγονότα που συμβαίνουν, σε σχέση με τον εαυτό του! Κανείς δεν μπορεί να ξέρει, τι λαμβάνει υπόψη του ένα παιδί - και πώς σκέφτεται - τη στιγμή που ακούει ή βλέπει κάτι. Κάποιες λανθασμένες σκέψεις - ή ερμηνείες - σε σχέση με τις προσλαμβάνουσες της ημέρας, μπορεί να επηρεάσουν τη στάση του και τη συμπεριφορά του.(Αυτά εδώ τα λέμε για να τα γνωρίζουμε και όχι για να αυξήσουν τις ανησυχίες μας ή τις ενοχές μας ως γονιών. Παρατηρώντας την ηρεμία μας το παιδί, "ανοίγεται" περισσότερο και μας δίνει τις απαντήσεις του). Ένας άλλος τρόπος, επίσης, για να μας εκφράσει τα συναισθήματά του το παιδί μας, είναι να του πούμε το πρωί να μας διηγηθεί τι όνειρο είδε και πώς αισθάνθηκε.
Σε δύσκολες εποχές.....!
Οι δύσκολες εποχές που ζούμε, μπορεί να μην προσφέρονται για να μιλάμε για ανθρώπινη ευτυχία, ωστόσο θα πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητό ότι - πέρα από οτιδήποτε άλλο - αυτή περνά μέσα από την αγωγή του συναισθήματος των παιδιών. Εκπαιδεύοντας τα παιδιά μας να εκφράζουν τα συναισθήματά τους - και όχι μόνο τα θετικά - προλαμβάνουμε τα "πετρωμένα" συναισθήματα και τις συνέπειες που αυτά μπορεί να έχουν αργότερα πάνω στον άνθρωπο, τόσο ως άτομο όσο ως οικογένεια και κοινωνία, αλλά μετριάζουμε, ταυτόχρονα, και εκείνες τις συνέπειες που από τις δύσκολες εποχές μας επιπρόσθετα δημιουργούνται. Όσο πιο δύσκολες γίνονται οι εποχές μας, τόσο πιο αναγκαία δέον να θεωρείται και η συναισθηματική καλλιέργεια των παιδιών, κάτι που ξεκινά από την πολύ μικρή τους ηλικία. Προσοχή, όμως, εδώ για να μην πέσουμε στην άλλη παγίδα της υπερπροστασίας και κάνουμε εμείς ό,τι οφείλει να κάνει το παιδί (βλ. σχετικά θεματική ενότητα 39 του "Φηγουσιώτη"). Παιδί ακάλυπτο συναισθηματικά, πάντως, δύσκολα θα μας κάνει τη χάρη να ανταποκριθεί στις προσδοκίες μας για καλή επίδοση στο σχολείο και άλλοτε για αποδεκτή συμπεριφορά. Η σχολική επίδοση, βέβαια, εξαρτάται και από πολλούς άλλους παράγοντες, που δεν είναι της στιγμής να ασχοληθούμε. Με την ευκαιρία, επίσης, θα ήθελα να εκφράσω, για άλλη μία φορά, τις σοβαρές αντιρρήσεις μου για τη βαθμολογία - αριθμητική ή εγγράμματη - των παιδιών του δημοτικού μέχρι την Τετάρτη τάξη. Την άποψή μου ότι αυτή θα πρέπει να αρχίζει από την Πέμπτη τάξη, την τεκμηριώνω αρκετά, νομίζω, στην υπ' αριθ.50 θεματική ενότητα αυτού του ιστότοπου (αρχικού).
 |
| Κινητό smartphone |
 |
| Κινητό παλαιάς τεχνολογίας |
Ποιο ήταν το λάθος της; Πολύ απλό: Επειδή εκείνη γνώριζε να χειρίζεται πολύ καλά το νέου τύπου αυτό κινητό, νόμιζε - χωρίς και να το συνειδητοποιεί - ότι το γνωρίζω κι εγώ, ή τουλάχιστο ότι μου είναι πολύ εύκολο να το μάθω κι εγώ αμέσως! Δηλαδή, με τον τρόπο που ενήργησε, έδειξε ότι δεν ήταν καν σε θέση να καταλάβει σε ποια γνωστική κατάσταση βρισκόμουν εγώ εκείνη τη στιγμή. Ποιο θα ήταν το σωστό, είναι επίσης πολύ απλό: Να μου πει να πάω δίπλα της, ώστε να βλέπω την οθόνη του κινητού μου, να κάνει σε αργό ρυθμό ένα-ένα τα βήματα, που έπρεπε να ακολουθήσω, και μετά να προσπαθήσω να το χειριστώ ο ίδιος μπροστά της, επισημαίνοντας τα τυχόν λάθη που θα έκανα. Ακόμα πιο σωστό θα ήταν, βέβαια, στο τέλος να καταγράψω σε ένα χαρτί όλα τα βήματα αυτά και να τα έχω στο σπίτι μου ως οδηγό. Ιδού η λύση του προβλήματος, στο άψε-σβήσε. Εκείνος που γνωρίζει πραγματικά κάτι, μπορεί να δώσει τη δέουσα λύση, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραμέτρους των δυσκολιών που συναντά στην εκμάθησή του ένας νεοσύλλεκτος, οπουδήποτε. Αντιθέτως, καμία λύση - ή εκμάθηση - δεν είναι δυνατή, αν εκείνος, που αναλαμβάνει να μυήσει κάποιον στα μυστικά ενός αντικειμένου, δεν έχει και την απαραίτητη ψυχική επαφή με το μυούμενο υποκείμενο.
Μπαίνοντας στην τάξη....!
Σκεφθείτε, τώρα, ποια θα ήταν τα αποτελέσματα, αν εκείνοι, που θέλουν να διδάξουν κάτι στα παιδιά, βρεθούν σε μία παρόμοια κατάσταση, όπως είδαμε πιο πάνω. Τότε, η δυσκολία θα ήταν απείρως πιο μεγάλη, καθώς τα παιδιά - τουλάχιστο της πρώτης βαθμίδας - ούτε κρίση αναπτυγμένη διαθέτουν, ούτε μπορούν να πουν ότι δεν κατάλαβαν τίποτε. Ο δάσκαλος τα κατευθύνει όλα εδώ. Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα γνώσεων που οφείλει ο ίδιος ο δάσκαλος να κατέχει και να το λαμβάνει υπόψη του στη διδασκαλία, χωρίς την παρέμβαση κανενός άλλου στην τάξη. Δυστυχώς, όμως, είτε από άγνοια είτε από αδιαφορία και βιασύνη, δεν είναι λίγοι εκείνοι που πέφτουν στην ίδια όπως πιο πάνω παγίδα. Επειδή πολλά από αυτά, που διδάσκουμε στην τάξη, είναι πολύ απλά και γνωστά σε μας, νομίζουμε ότι τα γνωρίζουν και τα παιδιά! Από πού να τα γνωρίζουν; Γεννήθηκε ποτέ κανείς μαθημένος; Κάποιες σκόρπιες γνώσεις, ίσως να έχουν μερικά παιδιά για ένα θέμα από το σπίτι, αλλά αυτό ο δάσκαλος δεν θα πρέπει να το λαμβάνει καθόλου υπόψη του και να παρουσιάζει το μάθημά του ωσάν τα παιδιά να μη γνωρίζουν τίποτε γι' αυτό που διδάσκονται κάθε φορά. Το να γνωρίζει ο δάσκαλος το γνωστικό, ψυχοπνευματικό και αντιληπτικό επίπεδο των παιδιών που έχει μπροστά του, είναι το Α (με κεφαλαίο γράμμα) μιας μακράς διαδικασίας για να μπορεί να πει ότι είναι σε θέση να ανταποκριθεί στα διδακτικά - και όχι μόνο - καθήκοντά του! Να γνωρίζει, δηλαδή, τι μέχρις εκείνη τη στιγμή έχουν μάθει τα παιδιά και με ποιον τρόπο αυτά που έχει να τους παρουσιάσει, ως νέα διδακτέα ενότητα, μπορεί να είναι κοντά στην αντιληπτική τους ικανότητα. Από εκεί και πέρα, βέβαια, ο διδάσκων θα πρέπει να έχει προετοιμάσει από το σπίτι τα βήματα και την πορεία που θα ακολουθήσει στη διδασκαλία του, ώστε να έχει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Αυτά θα πρέπει να τα έχει καταγράψει σε ένα μπλοκ και να τα συμβουλεύεται την ώρα του μαθήματος, μαζί και με άλλες σημειώσεις και παρατηρήσεις που θα έχει επίσης μπροστά του. Ασφαλώς και δεν μπορεί να πει κανείς ότι αυτά τα βήματα θα έχουν αλγοριθμικό χαρακτήρα, αλλά ένας γενικός μπούσουλας είναι απαραίτητος την ώρα του μαθήματος, για να μην ξεφύγει από τους στόχους του. Όλα αυτά είναι μέσα στις βασικές σπουδές των μελλοντικών δασκάλων, γενικά, αλλά στην πράξη - και στην τάξη - έχει σημασία τι εφαρμόζεται. Συνήθως, ποτέ οι βασικές σπουδές δεν είναι αρκετές, αν δεν λειτουργήσει στον εκπαιδευτικό το προσωπικό φιλότιμο και η ατομική πρωτοβουλία. Το άλλο κλειδί της υπόθεσης είναι η βιωματική, κατά το δυνατόν, διδασκαλία!
2. "Πώς τα πήγες στα μαθήματά σου σήμερα";
Την παραπάνω ερώτηση κάνουν όλοι σχεδόν οι γονείς, όταν το παιδί τους επιστρέφει από το σχολείο. Πώς πήγε στα μαθήματά του και τι βαθμό πήρε! Λάθος! Και πρέπει να θεωρείται λάθος το να ξεκινάμε μ' αυτή την ερώτηση, γιατί τότε δείχνουμε να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις γνώσεις και όχι στον ίδιο τον άνθρωπο! Αυτό σημαίνει ότι δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στη λογική και όχι στο ίδιο το παιδί και τις εσωτερικές του ανάγκες! Αγνοούμε, δηλαδή, τότε το πώς αισθάνεται! Αδιαφορούμε για τα συναισθήματά του! Μπορεί η λογική να είναι το τιμόνι για τον άνθρωπο - κάτι που το έχουμε επισημάνει και αλλού σ' αυτόν τον ιστότοπο - αλλά η καύσιμη ύλη και προωθητική δύναμή του είναι το συναίσθημα. Το πρώτο που ενδιαφέρει τα παιδιά είναι το πώς αισθάνονται και μετά τι έχουν μάθει ή τι θα μάθουν. Αν ενδιαφερόμαστε μόνο για τη γνώση και τη λογική, τότε αφήνουμε στο περιθώριο το πιο σημαντικό μέρος της προσωπικότητας του παιδιού!
Η συζήτηση για τα μαθήματα έπεται....!
Η συζήτησή μας με το παιδί για τα μαθήματά του έπεται, όταν αυτό επιστρέφει από το σχολείο. Προηγούνται οι ερωτήσεις μας για το πώς αυτό αισθάνεται: "Πώς ήταν - για παράδειγμα - η σημερινή σου μέρα στο σχολείο"; Τι σου έκανε να χαρείς ή να λυπηθείς"; Αφού πάρουμε την απάντησή του σε κάθε μας ερώτηση, προχωρούμε στην επόμενη: "Υπήρχε κάτι που σε έκανε να θυμώσεις ή να απογοητευτείς"; "Με ποιους συμμαθητές σου κάνεις πιο πολύ παρέα"; "Ποιους συμπαθείς περισσότερο και γιατί"; "Τι σου άρεσε πιο πολύ από όσα έμαθες σήμερα"; κ.ο.κ. Ο σκοπός αυτών των ερωτήσεών μας στο παιδί δεν είναι, βέβαια, το να πάρουμε πληροφορίες - αυτό είναι δευτερεύον και πολύ λιγότερη σημασία έχει. Μ' αυτό τον τρόπο, το παιδί μας μαθαίνει να κοιτάζει μέσα του και να "διαβάζει"τα συναισθήματά του. Έτσι, μέρα τη μέρα, χρόνο συν τω χρόνω, μπορεί να αποκτήσει ένα πλούσιο λεξιλόγιο για να τα εκφράζει. Αποκτά, όπως λέμε, συναισθηματικό λεξιλόγιο. Ταυτόχρονα, μαθαίνοντας να "διαβάζει" τα δικά του συναισθήματα, μαθαίνει να κατανοεί και τα συναισθήματα των άλλων. Αποκτά, δηλαδή, αυτό που λέγεται ενσυναίσθηση. Όσο για τα συναισθήματα, πέρα από τα πιο γνωστά: χαρά, λύπη, θυμός, αγάπη, μίσος, φόβος, υπάρχει μία τεράστια γκάμα που ούτε καν τη φανταζόμαστε. Ανέρχονται σε πολλές δεκάδες. Σε ένα βιβλίο Ψυχολογίας ( Γ. Πιντέρης 2006, σελ. 67), μέτρησα πάνω από εκατό λέξεις που δηλώνουν "συναίσθημα". Ας δούμε μερικές ακόμα: ανακούφιση, ευγνωμοσύνη, θαυμασμός, περιέργεια, επιείκεια, αισιοδοξία, ασφάλεια, ανασφάλεια, βαρεμάρα, ανία, βιασύνη, κούραση, δυσφορία, ζήλια, εμπάθεια, φθόνος, αμηχανία, δειλία, θάρρος, καταπίεση, συμπάθεια, πεισματωμένος, παγιδευμένος, σαστισμένος, υπερήφανος, ντροπιασμένος, εξαντλημένος, χαλαρός, ήρεμος, σφιγμένος, δυνατός, αδύναμος, κολακευμένος, δυσαρεστημένος, ενθουσιασμένος, ευτυχισμένος, αβέβαιος, σε αδιέξοδο, φανατισμένος, σε υπερένταση, περιφρονημένος, σημαντικός, ανήσυχος, αποφασισμένος....και πόσες άλλες ακόμα. Μέσα από τον εμπλουτισμό του συναισθηματικού λεξιλογίου του - με κατάλληλες ερωτήσεις*, σε καθημερινή βάση - πάντα με χαλαρότητα, σοβαρό ύφος και ενίοτε με μία μικρή δόση υποδόρειου χιούμορ, το παιδί μας κατακτά το πιο σημαντικό κομμάτι της αγωγής του, που είναι η συναισθηματική του καλλιέργεια. Αυτό, αν θέλετε, σημαίνει και ότι με τον καιρό θα είναι σε θέση να εντοπίζει μέσα του και να εκφράζει ακόμα και τις πιο λεπτές συναισθηματικές του αποχρώσεις, όπως αυτές ακούμε να διατυπώνονται στα μεγάλα λογοτεχνικά έργα και στις αντίστοιχες θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές ταινίες. Πολύ σημαντικό και το γνωστικό κεφάλαιο ενός ατόμου, αλλά αυτό που θα συμβάλει αποφασιστικά στην ευτυχία του είναι το να μάθει να εκφράζει, με ένα πλούσιο συναισθηματικό λεξιλόγιο, τα συναισθήματά του. Αυτό είναι που διορθώνει ακόμα και πολλές ανισορροπίες μέσα στην οικογένεια. Η σωστή επικοινωνία και το "ψυχικό γεγονός", άλλωστε, είναι εκείνα που δημιουργούν την έννοια του "σπιτιού" και δίνουν νόημα στη λέξη "οικογένεια" που ενδιαφέρεται για την ευτυχία των μελών της. Περισσότερη συναισθηματική καλλιέργεια, τέλος, σημαίνει λιγότερες καταθλίψεις, λιγότερα ψυχολογικά προβλήματα και πιο υγιή κοινωνία.
*Ανιχνευτικά προχωράμε στις ερωτήσεις μας: ούτε καταπιεστικά, ούτε χαϊδευτικά. Σε κάθε ευκαιρία αυτό και όχι μόνο σε ό,τι έχει σχέση με το σχολείο. Λίγες και απλές οι ερωτήσεις μας στην αρχή, ώστε να μη φανεί ότι το θέμα έχει ανακριτικό χαρακτήρα. Αν δούμε ότι το παιδί ανταποκρίνεται, συνεχίζουμε. Αν όχι, επανερχόμαστε αργότερα, όταν αυτό θα είναι πιο δεκτικό. Οι απαντήσεις του παιδιού πολλές φορές μπορεί να μας εκπλήξουν, καθώς το μυαλό του ενδεχομένως να ερμηνεύει εντελώς διαφορετικά τα γεγονότα που συμβαίνουν, σε σχέση με τον εαυτό του! Κανείς δεν μπορεί να ξέρει, τι λαμβάνει υπόψη του ένα παιδί - και πώς σκέφτεται - τη στιγμή που ακούει ή βλέπει κάτι. Κάποιες λανθασμένες σκέψεις - ή ερμηνείες - σε σχέση με τις προσλαμβάνουσες της ημέρας, μπορεί να επηρεάσουν τη στάση του και τη συμπεριφορά του.(Αυτά εδώ τα λέμε για να τα γνωρίζουμε και όχι για να αυξήσουν τις ανησυχίες μας ή τις ενοχές μας ως γονιών. Παρατηρώντας την ηρεμία μας το παιδί, "ανοίγεται" περισσότερο και μας δίνει τις απαντήσεις του). Ένας άλλος τρόπος, επίσης, για να μας εκφράσει τα συναισθήματά του το παιδί μας, είναι να του πούμε το πρωί να μας διηγηθεί τι όνειρο είδε και πώς αισθάνθηκε.
Σε δύσκολες εποχές.....!
Οι δύσκολες εποχές που ζούμε, μπορεί να μην προσφέρονται για να μιλάμε για ανθρώπινη ευτυχία, ωστόσο θα πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητό ότι - πέρα από οτιδήποτε άλλο - αυτή περνά μέσα από την αγωγή του συναισθήματος των παιδιών. Εκπαιδεύοντας τα παιδιά μας να εκφράζουν τα συναισθήματά τους - και όχι μόνο τα θετικά - προλαμβάνουμε τα "πετρωμένα" συναισθήματα και τις συνέπειες που αυτά μπορεί να έχουν αργότερα πάνω στον άνθρωπο, τόσο ως άτομο όσο ως οικογένεια και κοινωνία, αλλά μετριάζουμε, ταυτόχρονα, και εκείνες τις συνέπειες που από τις δύσκολες εποχές μας επιπρόσθετα δημιουργούνται. Όσο πιο δύσκολες γίνονται οι εποχές μας, τόσο πιο αναγκαία δέον να θεωρείται και η συναισθηματική καλλιέργεια των παιδιών, κάτι που ξεκινά από την πολύ μικρή τους ηλικία. Προσοχή, όμως, εδώ για να μην πέσουμε στην άλλη παγίδα της υπερπροστασίας και κάνουμε εμείς ό,τι οφείλει να κάνει το παιδί (βλ. σχετικά θεματική ενότητα 39 του "Φηγουσιώτη"). Παιδί ακάλυπτο συναισθηματικά, πάντως, δύσκολα θα μας κάνει τη χάρη να ανταποκριθεί στις προσδοκίες μας για καλή επίδοση στο σχολείο και άλλοτε για αποδεκτή συμπεριφορά. Η σχολική επίδοση, βέβαια, εξαρτάται και από πολλούς άλλους παράγοντες, που δεν είναι της στιγμής να ασχοληθούμε. Με την ευκαιρία, επίσης, θα ήθελα να εκφράσω, για άλλη μία φορά, τις σοβαρές αντιρρήσεις μου για τη βαθμολογία - αριθμητική ή εγγράμματη - των παιδιών του δημοτικού μέχρι την Τετάρτη τάξη. Την άποψή μου ότι αυτή θα πρέπει να αρχίζει από την Πέμπτη τάξη, την τεκμηριώνω αρκετά, νομίζω, στην υπ' αριθ.50 θεματική ενότητα αυτού του ιστότοπου (αρχικού).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου